Τα πολιτεύματα είναι όλα κι όλα τρία: η Μοναρχία, η Ολιγαρχία και η Δημοκρατία.


Δημοκρατία ίσον κλήρωση

Θα πρέπει να γίνει κάποτε συνείδηση ότι δημοκρατία είναι μία και μόνο μία. Αυτή που εφεύραν και βίωσαν οι Αρχαίοι Έλληνες. Και δεν έχει καμία σχέση με τη ρωμαϊκή «ρεπούμπλικα» (res publica). Μία και χωρίς επίθετα. Κι όσοι κατά καιρούς έχουνε προσάψει στη δημοκρατία κάποιο επίθετο -την είπαν βασιλευομένη ή βασιλευόμενη, προεδρευόμενη, προεδρική, άμεση, έμμεση, αντιπροσωπευτική, κοινοβουλευτική, χριστιανική, λαϊκή, σοσιαλιστική, οικονομική, περιεκτική και άλλα πολλά ίσως- είναι είτε 1) γιατί δεν έχουν διαβάσει τα δύο βασικά κείμενα που μιλάνε για τη Δημοκρατία, τα Πολιτικά και την Αθηναίων Πολιτεία και τα δύο του Αριστοτέλη είτε 2) γιατί, αν τα διάβασαν δεν τα κατανόησαν είτε 3) γιατί, αν τα διάβασαν και τα κατανόησαν, τα αγνόησαν, νομίζοντας ότι βρήκαν τους «αιώνιους» νόμους που διέπουν τις ανθρώπινες κοινωνίες. Η Δημοκρατία είναι μία και μόνο μία και χωρίς επίθετα.

Λέει ο Αριστοτέλης (Αριστ. Πολ. Ε, 1310α 12-22) ότι σε κάθε πολίτευμα (και σε κάθε πολιτικό κίνημα, θα συμπληρώναμε) αντιστοιχεί η ανάλογη παιδεία. Αλλη είναι η οικονομία των μη δημοκρατικών πολιτευμάτων και κινημάτων και άλλη η δημοκρατική οικονομία. ’λλη είναι η πολεοδομία των μη δημοκρατικών πολιτευμάτων και κινημάτων και άλλη η δημοκρατική πολεοδομία. Και να υπενθυμίσουμε βέβαια πως ακολουθούμε στην κατηγοριοποίηση των πολιτευμάτων την αρχαία ελληνική πολιτική σκέψη. Κατ’ αυτή τα πολιτεύματα είναι, όλα κι όλα, τρία. Κάθε πολίτευμα λοιπόν, ανεξάρτητα από το πώς αυτό το ίδιο αυτοαποκαλείται, είναι στην πραγματικότητα ή Mοναρχία ή Oλιγαρχία ή Δημοκρατία.

Η ειδοποιός διαφορά των τριών, όλων κι όλων, πολιτευμάτων είναι ο κυρίαρχος τρόπος ανάδειξης των αρχόντων. Έτσι η Μοναρχία αποκτά νέο άρχοντα με βάση το κληρονομικό δικαίωμα, όταν εκλείψει ο μονάρχης από φυσικό θάνατο ή δολοφονία, η Ολιγαρχία ανανεώνει τους άρχοντές της με εκλογή και τέλος η Δημοκρατία έχει σαν κυρίαρχο τρόπο αλλαγής των αρχόντων της την κλήρωση. Να επισημάνουμε πως στην αρχαία Αθήνα τα 99,14% των αρχόντων της αναδείχνονταν με κλήρωση! Να τονίσουμε και πάλι πως η μοναρχία αποκτά κάποιο καινούργιο άρχοντα με βάση το κληρονομικό δίκαιο και η ολιγαρχία λέει ότι ανανεώνει τους άρχοντές της, αλλά στην πραγματικότητα επανεκλέγει τους περισσότερους και λίγους αλλάζει με καινούργιους. Αντίθετα η δημοκρατία, μονάχα αυτή, αλλάζει πάντα όλους τους κληρωτούς της άρχοντες και στη θέση τους κληρώνονται καινούργιοι. Γι’ αυτό στη δημοκρατία οι πολίτες δε χωρίζονται σε άρχοντες και αρχόμενους. Όλοι θα περάσουν αναπότρεπτα από την εξουσία και κανείς δε θα καθίσει σ’ αυτή περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον. Η δημοκρατία δεν έχει επαγγελματίες πολιτικούς και δικαστές.

Να μην παραλείψουμε να επισημάνουμε πως και τα τρία πολιτεύματα χρησιμοποιούν και το διορισμό για την ανάδειξη κάποιων αρχόντων. Βέβαια η μοναρχία τον χρησιμοποιεί κατά κόρο, η ολιγαρχία πάρα πολύ, ενώ στη δημοκρατία οι διορισμένοι είναι ελάχιστοι και απλά βοηθητικοί και εξαρτώνται από τους ενιαύσιους κληρωτούς άρχοντες που τους διόρισαν και είχαν και την ευθύνη γι’ αυτούς.

Έτσι, για παράδειγμα, θα πούμε ότι ο Κοινοβουλευτισμός είναι ολιγαρχική πολιτειακή παραλλαγή, είναι μια Φιλελεύθερη Ολιγαρχία, αφού χρησιμοποιεί την εκλογή για ανάδειξη των αρχόντων του, αλλά παρέχει και κάποιες ελευθερίες. Αντίθετα ο Φασισμός, ο Ναζισμός και ο Κομμουνισμός είναι Ολοκληρωτικές Ολιγαρχίες, μια και χρησιμοποιούν την εκλογή για την ανάδειξη των αρχόντων αλλά δεν παρέχουν τις ελευθερίες που παρέχει ο Κοινοβουλευτισμός.

Και εδώ χρωστάμε ίσως κάποια εξήγηση σαφέστερη, για να μην υπάρξουν παρερμηνείες. Το πολίτευμα στο οποίο ζούμε είναι ο Κοινοβουλευτισμός. Είναι πολίτευμα αγγλικής προέλευσης, προέρχεται από την προσπάθεια να περιορισθεί η Μοναρχία, είναι δηλαδή συρρικμωμένη Μοναρχία· έχει βέβαια μιμηθεί επιφανειακά πολλούς θεσμούς από την αρχαία ελληνική Δημοκρατία κι έχει σφετερισθεί και το όνομά της. Ο Κοινοβουλευτισμός όμως δεν είναι Δημοκρατία αλλά μια ολιγαρχική πολιτειακή παραλλαγή: οι Αρχαίοι Έλληνες και ο Αριστοτέλης θα τον κατέτασσαν σαφώς στην Ολιγαρχία, μια και χρησιμοποιεί την εκλογή κυρίως σαν τρόπο ανάδειξης και εναλλαγής των αρχόντων. Ο Κοινοβουλευτισμός είναι Φιλελεύθερη Ολιγαρχία θα λέγαμε κι εμείς, υιοθετώντας την ονομασία που έδωσε ο Κορνήλιος Καστοριάδης στο πολίτευμα αυτό. Και δεν είναι καν σαν την αρχαιοελληνική Ολιγαρχία, που ήταν συρρικνωμένη Δημοκρατία.

Για άλλα πολιτεύματα, όπως ο Φασισμός, ο Ναζισμός και ο Κομμουνισμός, θα χρησιμοποιήσουμε τον όρο Ολοκληρωτικές Ολιγαρχίες, μια και χρησιμοποιούν  ή -καλύτερα- ψευτοχρησιμοποιούν και την εκλογή  σαν τρόπο ανάδειξης και εναλλαγής των αρχόντων. Πάντως ο Κοινοβουλευτισμός, επειδή είναι το περισσότερο απομακρυσμένο από τη Μοναρχία πολίτευμα και είναι το καλύτερο από τα υπάρχοντα. ’λλη φορά θα κάνουμε μια λεπτομερή σύγκριση της Δημοκρατίας με τον Κοινοβουλευτισμό για να γίνουν καταφανείς οι διαφορές τους. Πάντως αν θέλαμε να παρουσιάσουμε σχηματικά πάνω σε μια ευθεία τα πολιτεύματα θα έδιναν την ακόλουθη γραφική παράσταση:

Δ    ΑΕΟ    Κ(ΦΟ)    ΟΟς    Μ

Όπου: Δ=Δημοκρατία, ΑΕΟ=Αρχαιο-Ελληνική Ολιγαρχία, Κ=Κοινοβουλευτισμός (Φιλελεύθερη Ολιγαρχία), ΟΟς=Ολοκληρωτικές Ολιγαρχίες, Μ=Μοναρχία.

A. KONTOΣ

φιλόλογος-γλωσσολόγος, νομικός, κοινωνιολόγος.

Πηγή

Advertisement
This entry was posted in Δημοκρατία and tagged . Bookmark the permalink.

3 Responses to Τα πολιτεύματα είναι όλα κι όλα τρία: η Μοναρχία, η Ολιγαρχία και η Δημοκρατία.

  1. Ο/Η Deneb λέει:

    Πολύ καλό άρθρο. Πρέπει να το διαδώσουμε. Να το διαβάσουν οι συμπολίτες μας που δεν γνωρίζουν, για να καταλάβουν πως μας δουλεύουν όλοι αυτοί οι πολιτικοί απατεώνες όταν μας μιλάνε για Δημοκρατία.
    Ελπίζω κάποτε ο λαός μας να καταλάβει την τεράστια αξία της κληρονομιάς του και να αποφασίσει να την αξιοποιήσει.
    Δεν στέκει στη λογική μια χούφτα άνθρωποι να αποφασίζουν για την τύχη εκατομμυρίων.
    Οι άνθρωποι πρέπει να αποφασίζουν οι ίδιοι για τη τύχη τους. Μόνο τότε είναι πραγματικά Ελεύθεροι.

  2. Ο/Η Γιάννης Α. Π. λέει:

    Η Δημοκρατία χρειάζεται εργαλεία υλοποίησης!
    http://www.ntua.gr/periklesnet/page3/page3.html

  3. Ο/Η αντισυστημικός δημοκράτης λέει:

    Η κλασική έννοια της δημοκρατίας δεν αφορούσε αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε οικονομική δημοκρατία, που αναφέρεται στην συλλογική ιδιοκτησία και έλεγχο των μέσων παραγωγής, ούτε την κοινωνική δημοκρατία, δηλαδή την αυτοδιαχείριση των εργαζόμενων, ούτε την οικολογική δημοκρατία που αναφέρεται στην επανενσωμάτωση της κοινωνίας με τη Φύση. Όλες αυτές οι διαστάσεις της δημοκρατίας προέκυψαν ΠΟΛΥ ΜΕΤΑ την κλασική. Επομένως όταν κάποιος μιλά απλά για «δημοκρατία» σήμερα χωρίς κανένα άλλο επιθετικό προσδιορισμό εννοεί μόνο την άμεση δημοκρατία σαν διαδικασία στη λήψη αποφάσεων και με αυτή την έννοια και οι φοιτητες που καταλαμβάνουν τα Πανεπιστήμια και λειτουργούν αμεσοδημοκρατικά για να μην πούμε και οι καλόγεροι στο Άγιο Όρος έχουν δημοκρατία…

    Και για να το κάνουμε πιο λιανά. Ακόμη και αν οι Έλληνες έφτιαχναν μια άμεση δημοκρατία στη λήψη αποφάσεων, αλλά εξακολουθούσε η χωρά να είναι μέλος της ΕΕ, της ΟΝΕ και οποιωνδήποτε άλλων υπερεθνικών καπιταλιστικών δομών αυτή θα ήταν «δημοκρατία»; Αν όχι τότε αυτό σημαίνει ότι δεν φτάνει η άμεση δημοκρατία αλλά χρειάζεται και η έξοδος από ΕΕ, ΟΝΕ, η κατάργηση του καπιταλιστικού συστήματος της οικονομίας της αγοράς, η κατάργηση των ιεραρχικών σχέσεων κλπ. Όλα αυτά ΔΕΝ βγαίνουν απλά από τον γενικό ορό «δημοκρατία» που λέει ο Οικονόμου αλλά πρέπει να βάλεις επιθετικούς προσδιορισμούς στον όρο δημοκρατία αν πραγματικά μιλάμε και γι αλλά πράγματα εκτός από την άμεση δημοκρατία στη λήψη αποφάσεων. Είναι άλλωστε τυχαίο ότι σήμερα πολλοί στην «αριστερά» (ακόμη και την ελευθεριακή) μιλούν για άμεση δημοκρατία μέσα στη καπιταλιστική οικονομία της αγοράς κλπ; Δεν είναι λοιπόν θέμα «προσωπικής ματαιοδοξίας» να ορίσουμε επακριβώς τον όρο δημοκρατία προσθέτοντας και τους απαραίτητους επιθετικούς προσδιορισμούς γι αυτό, αλλά θέμα να είμαστε σαφείς τι σημαίνει δημοκρατία, πέρα από την αμεσοδημοκρατική λήψη αποφάσεων–εκτός βέβαια αν δεν μας ενδιαφέρει η σαφήνεια και μας συμφέρει η θολούρα που σηκώνει και καπιταλισμό μαζί με την δημοκρατία…
    Από την άλλη είναι καθαρή απάτη να προσπαθούν κάποιοι να βάλουν στον όρο δημοκρατία επιθετικούς προσδιορισμούς, προϋποθέτωντας ως «δημοκρατία» την αντιπροσωπευτική που διατηρούν βέβαια όλο το ιεραρχικό οικοδόμημα της αντιπροσωπευτικής ψευτοδημοκρατίας και εισάγουν κάποιες συνελεύσεις οι οποίες το μόνο που κάνουν είναι να νομιμοποιούν τις αποφάσεις των απο πάνω. Και φυσικά και ο επιθετικός προσδιορισμός αντιπροσωπευτική εισάγει ένα πολίτευμα που καμιά σχέση δεν έχει με δημοκρατία.

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.